احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

216

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

كانيتس اتاشه ميليتر سفارت آلمان برقرار ساخته تا اخبار دولت را بتوسط او بآلمانها برساند از طرفى در خود سفارت آلمان هم چندان از من راضى نيستند و نظر به نفاقى كه بين پرنس رويس و مسيو فن كاردرف موجود است هروقت از اولى ديدن ميكنم دومى ميرنجد هروقت با دومى خصوصيت مينمايم پرنس رويس و مسيو ليتن خوشوقت نيستند ! شما با داشتن عضويت سفارت آلمان و حشر دائمى با اينها چگونه ميتوانيد به آسانى با هر دو دسته راه برويد ؟ چهارشنبه 6 اكتبر 1915 صبح مستشار الدوله وزير پست و تلگراف را در شهر ملاقات كردم گفت اخيرا مخالفين دولت بر فعاليت خويش افزوده‌اند عين الدوله و فرمانفرما با سردار محيى و ميرزا كريم خان و چند نفر ارمنى كميتهء تشكيل داده و برضد كابينه مستوفى الممالك مشغول اقدامات هستند اولين شاهكار آنها توليد نفاق بين افراد كابينه است محض جلوگيرى از دسائس آنها من ديروز علنا در هيئت وزراء نقشه اين فساد را فاش كرده اظهار داشتم شهرت داده‌اند كه حكيم الملك وزير معارف و وثوق الدوله وزير ماليه با من در يكطرف و طرف ديگر علاء السلطنه و شهاب الدوله و محتشم السلطنه ميباشند بهترين طريق بىاثر كردن انتريگ افشاء نقشه قبل از اجراء است . تلگرافى اخيرا از اصفهان به امضاء يكنفر آلمانى موسوم به فرزن Versen بآدرس سفارت آلمان رسيده وزارت امور خارجه آن را توقيف كرده بود مستشار الدوله سواد آن تلگراف را دوستانه به من داد ضمنا در طى صحبت گفت در ظرف هفته اخير دو مراسله از طرف سفارت روس بوزارت خارجه رسيده مبنى بر اينكه امير حشمت ترك و حسين‌زاده با طلا و اسلحهء سفارت آلمان مجهز شده مردم را عليه ما تحريك ميكنند و ما امنيت نداريم . پنجشنبه هفتم اكتبر 1915 مسيو واسموس قونسول آلمان مقيم شيراز ديروز از برازجان تلگراف ذيل را بسفارت آلمان مخابره نمود : از برازجان شب 13 ميزان طهران سفارت امپراطورى آلمان نمره 80 از قرار اخبار واصله بتازگى انگليسها تجارتخانه آلمانى را در بوشهر غارت آنچه قند شكر قالى پول نقد بوده برده‌اند تكليف گوئيد واسموس » . امروز در مجلس شورايملى هيئت رئيسه بدين ترتيب انتخاب شدند : مؤتمن الملك رئيس عدل الملك و ميرزا محمد صادق طباطبائى نايب رئيس عماد السلطنه و معتصم السلطنه منشى ارباب كيخسرو و ملك التجار بوشهرى و خان بابا خان مباشر . كلنل ادوال قائم‌مقام رياست اداره ژاندارمرى استعفاى خود را بحضور رئيس الوزراء تقديم داشت . دريابيگى بحكومت بنادر منصوب و از برازجان ببوشهر عزيمت نمود . انگليسها در هفته گذشته نظر به مذاكراتيكه با دولت ايران كرده بودند بيرق خود را از روى بوشهر فرود آورده و بيرق ايران را برافراشتند . جمعه هشتم اكتبر 1915 امروز شاهزاده فرمانفرما شاه را براى ناهار به فرمانيه دعوت كرد قريب دويست نفر از شاهزادگان و وزراء و درباريان و رؤساى ادارات نيز در اين ضيافت مدعو بودند بطوريكه مرسوم است در پايان ميهمانى مقدارى پول طلا از طرف عين الدوله و فرمانفرما باعليحضرت تقديم شد . نسخهء از تلگراف برازجان در اين تاريخ بسفارت آلمان رسيد « تلگراف از برازجان 27 ذى القعده 1333 امروز دو ساعت از روز گذشته مجاهدين عازم شدند يك عراده توپ هفت سانتيمترى ژاندارمرى را به تصرف خود درآوردند كاپيتن انگمان شب گذشته وارد برازجان شده خدمت آقا شيخ جعفر رسيد كه ممانعت نمايد ايشان محض جلوگيرى از ظهور حادثه غيرمنتظره صلاح ديدند كه توپ را به تصرف مجاهدين بدهند تا در تحت امر و نظر خود حجت الاسلام باشد و توپ را بهيئت اجتماع از كاروانسرا باردوى مجاهدين بردند امروز عصر تمام مجاهدين عازم حركت هستند كه بمركز اردوگاه بروند » .